İkiqat vergitutmanın aradan qaldırılması sazişləri Azərbaycan şirkətinin eyni gəlirdən iki ölkədə vergi ödəməsinin qarşısını almaq üçün hazırlanmış beynəlxalq müqavilələrdir. Sazişin tətbiqi üçün tərəflərin vergi rezidentliyi, gəlirin növü və sənədli sübut əsasdır, saziş mətni isə hər ölkə üçün ayrıdır.
Şirkət xaricə mal və ya xidmət satanda, xaricdən faiz, royalti və ya dividend alanda gəlir iki ölkənin vergi iddiasına düşə bilər. Biri gəlirin mənbə ölkəsi kimi, digəri isə şirkətin rezident olduğu ölkə kimi vergi tələb edir. Müdafiə mexanizmi olmasa, eyni gəlir iki dəfə vergiyə cəlb olunar.
Azərbaycan bu problemi iki ölkə arasında bağlanan sazişlərlə həll edir. Saziş mənbə ölkənin vergi hüququnu məhdudlaşdırır və ya rezident ölkənin güzəştlə (kredit və ya azadolma) vergini azaltmasını nəzərdə tutur. Hər saziş fərqlidir, ona görə ümumi qayda yox, konkret mətnə baxmaq lazımdır.
Praktikada problem çox vaxt sazişin yoxluğundan yox, sənədlərin yoxluğundan yaranır. Rezidentlik arayışı, müqavilə, ödəniş təyinatı və vergi tutulması barədə təsdiq olmadan güzəştdən istifadə etmək çətindir.
Bu səhifə konkret vergi dərəcəsi vermir. Dərəcələr saziş mətnində göstərilir və dəyişə bilər. Hər halda əməliyyatdan əvvəl vergi məsləhətçisinin yazılı rəyini almaq daha təhlükəsizdir. Misal üçün, xarici müştəridən proqram təminatı lisenziyası haqqı alan şirkət həmin ödənişin royalti, yoxsa xidmət sayıldığını əvvəlcədən müəyyənləşdirməlidir, çünki fərqli təsnifat fərqli vergi rejimi deməkdir. Hər yeni xarici müqavilədə əməliyyatın təsnifatını, yəni xidmət, royalti, faiz və ya dividend olduğunu ilkin mərhələdə müəyyənləşdirin.
Vergi rezidentliyi sazişlərdən istifadənin əsas şərtidir. Şirkət Azərbaycanın vergi rezidenti olduqda, bunu təsdiq edən arayış DVX tərəfindən verilir. Arayış adətən konkret ili əhatə edir və qarşı tərəfə təqdim olunur.
Fiziki şəxslər üçün rezidentlik meyarları fərqlidir və yaşayış müddətinə, daimi yaşayış yerinə və iqtisadi maraqlara əsaslana bilər. İş üçün xaricə gedən işçilər üçün bu sual aktuallaşır. Rezidentlik statusunu qiymətləndirmək üçün vergi məsləhətçisinə müraciət edin.
Qarşı tərəfin tələb etdiyi forma fərqlənə bilər. Bəzi ölkələr öz formasını tələb edir və yalnız ona uyğun sənədi qəbul edir. Arayış sorğusunu göndərmədən əvvəl tərəfdaşdan dəqiq tələbləri yazılı alın.
Sənədlərin surətlərini həm kağız, həm elektron formada saxlayın. Elektron arxiv üçün ehtiyat nüsxə qaydası olmalıdır; kənar server həlli lazımdırsa, 4hosting.net-də saxlama mümkündür. Arayışı sorğu etməzdən əvvəl qarşı tərəfin hansı ildən başlayaraq sənəd tələb etdiyini və arayışın hansı dildə olmasını soruşun.
Bir çox ölkə qeyri-rezidentə ödənilən dividend, faiz, royalti və bəzi xidmət haqlarından vergini mənbədə tutur. Standart dərəcə yüksək ola bilər, saziş isə onu azalda bilər. Mənbədə vergi tutan tərəf azaldılmış dərəcəni yalnız sənədli əsasla tətbiq edir.
Şirkət xaricə ödəniş edəndə də eyni sual qarşısına çıxır: Azərbaycanda qeyri-rezidentə ödənişlərdən vergi tutulmalıdırmı? Cavab ödənişin növündən və sazişdən asılıdır. Vergi tutulmasını unutmaq ödəyici üçün öhdəlik yaradır.
Müqavilədə vergi bölgüsü şərti açıq yazılmalıdır: ödənişin «gross» və ya «net» olduğu (vergi tutulan və ya tutulmayan məbləğ). Bu seçim qiymətə birbaşa təsir edir. Qeyri-müəyyən şərt hər iki tərəfdə mübahisə yaradır.
Tutulmuş vergi barədə qarşı tərəfdən təsdiq sənədi istəyin. Bu sənəd Azərbaycanda vergi krediti və ya digər güzəştlərdən istifadə üçün əsas ola bilər. Sənədi olmayan vergi tutulması sonradan nəzərə alınmaya bilər. Tutulmuş vergi sənədi gəlirin xarici mənbədən olduğunu və məbləği göstərməlidir; bu sənəd Azərbaycanda mənfəət hesablamasında istifadə olunur. Müqavilədə vergi gross-up şərti varsa, yəni alıcı vergi tutulduğu halda məbləği artıraraq ödəyirsə, bunu açıq yazın.
Daimi nümayəndəlik anlayışı sazişlərin əsas məqamlarından biridir. Ofis, filial, zavod, tikinti sahəsi və ya müqavilə bağlamağa səlahiyyəti olan asılı agent daimi nümayəndəlik yarada bilər. Tikinti və quraşdırma layihələri üçün isə müddət həddi tətbiq oluna bilər.
Xaricə işçi göndərən, orada əmlak kirayə edən və ya yerli agent təyin edən şirkət daimi nümayəndəlik riski ilə üzləşə bilər. Risk yarandıqda həmin ölkədə vergi qeydiyyatı, hesabat və mənfəət vergisi öhdəliyi ortaya çıxır. Əvvəlcədən qiymətləndirmə bu xərcləri aradan qaldırır.
Riski azaltmaq üçün fəaliyyətin xarakterini və müddətini planlaşdırın. Qısa və hazırlıq xarakterli fəaliyyət adətən daimi nümayəndəlik yaratmır, lakin satış və müqavilə bağlama bu riski artırır. Sərhəd hallar üçün məsləhətçi rəyi alın.
Bu mövzuda şirkət daxilində sənədləşmə də vacibdir: kim hansı ölkədə nə qədər müddət işləyib, hansı səlahiyyətlə? 4softhr.net iş vaxtı və məzuniyyət qeydlərini saxlamağa kömək edir, lakin vergi rezidentliyi təyin etmir. Xaricdə tikinti, quraşdırma və ya nəzarət layihələri üçün müddət həddini sazişin mətnindən oxuyun, çünki hədlər sazişdən sazişə fərqlənir.
Əlaqəli şirkətlər arasında xidmət, royalti, borc və mal əməliyyatları transfer qiymətləndirmə qaydalarına tabe ola bilər. Qiymət bazar şərtlərinə uyğun olmalıdır, əks halda vergi orqanları qiyməti düzəldə bilər. Hər qrup daxili əməliyyat üçün yazılı müqavilə və iqtisadi əsas olmalıdır.
Qrup daxili xidmət haqqının ödənilməsi iki ölkədə fərqli vergi nəticələri yarada bilər. Bir ölkədə xərc kimi qəbul edilən məbləğ digərində gəlir sayılır, mənbədə vergi də tutula bilər. Bu zəncirin hər halqası əvvəlcədən hesablanmalıdır.
4softerp.net çoxşirkətli maliyyə uçotunda şirkətlər arasında hesablaşmaları ayrıca göstərməyə kömək edir. Alət vergi hesablamır və transfer qiymətləndirmə sənədi hazırlamır, bu işlər məsləhətçinin vəzifəsidir.
Daxili müqavilələri il əvvəlcədən hazırlayın və qiymət metodikasını yazın. Sonradan geriyə tarixli müqavilə hazırlamaq yoxlamada ciddi şübhə doğurur. Qrup daxili qiymət metodikasını müqavilənin əlavəsi kimi yazın: xərc üstəgəl marja, yoxsa bazar müqayisəsi; seçim sonradan yoxlamada izah olunmalıdır. Transfer qiymət sənədləşməsi böyük qruplarda məcburi ola bilər; şirkətin ölçüsünə uyğun tələbi məsləhətçidən soruşun.
Əməliyyatdan əvvəl bu sualları cavablandırın: tərəfdaş hansı ölkənin rezidentidir? Mövcud saziş varmı? Gəlirin növü (xidmət, royalti, dividend) hansıdır? Mənbədə vergi tutulacaqmı? Rezidentlik arayışı lazımdırmı? Cavablar sənədlərin siyahısını müəyyən edir.
Sənəd dəstini hər xarici müqavilə üçün ayrıca qovluqda saxlayın: müqavilə, faktura, rezidentlik arayışı, ödəniş təsdiqi, tutulmuş vergi sənədi. Eyni qovluq həm mühasibə, həm də yoxlamaya cavab üçün əsasdır. Fakturaların PDF nüsxələrini 4invoices.net-də arxivləşdirə bilərsiniz.
Qanunvericilik və sazişlər dəyişə bilər. Hər il sonunda xarici əməliyyatların siyahısını məsləhətçi ilə nəzərdən keçirin və yeni qaydaları yoxlayın. Bu səhifə ümumi məlumat verir, konkret vergi məsləhəti deyil. Sənədləri il üzrə qruplaşdırın və hər xarici əməliyyat üçün yoxlama sətri saxlayın: arayış alınıb, vergi tutulub, təsdiq gəlib. Əməliyyatın iqtisadi məzmununu izah edən qısa yazılı qeyd hazırlayın: niyə bu ödəniş edilir, kim fayda alır, qiymət necə müəyyən edilib.
Xaricdən ödəniş alınır, lakin qarşı ölkə mənbədə vergi tutur və şirkət bunu necə nəzərə almalı olduğunu bilmir.
Müqavilə və ödəniş sənədlərini saxlayın, tutulmuş vergi barədə təsdiq istəyin; saziş tətbiqi vergi məsləhətçisi ilə dəqiqləşdirilir.
Xarici tərəfdaş rezidentlik arayışı istəyir, hazırlıq vaxt aparır.
Arayış üçün müraciət qaydasını DVX-dən öyrənin və təqvimdə qeyd edin; sənəd surətlərini arxivdə saxlayın.
Qrup şirkətləri arasında xidmət ödənişləri sənədləşməyib.
4softerp.net çoxşirkətli uçotda şirkətləri ayrı saxlayır; vergi məsələsi isə məsləhətçi ilə həll olunur.
Bu, iki ölkənin eyni gəlirin hər ikisində vergiyə cəlb olunmasının qarşısını almaq üçün bağladığı beynəlxalq müqavilədir. Saziş hansı ölkənin gəliri vergiləndirmə hüququnu, hansının isə krediti və ya azadolmanı tətbiq etdiyini müəyyən edir. Azərbaycan çoxlu ölkə ilə belə sazişlər imzalayıb. Konkret ölkə üçün saziş mətnini rəsmi mənbələrdən yoxlayın. Rəsmi mənbə maliyyə orqanlarının dərc etdiyi saziş mətnləridir.
Çox vaxt xeyr. Sazişin güzəştlərindən istifadə etmək üçün adətən vergi rezidentliyini təsdiq edən arayış və gəlirin növünə uyğun sənədlər təqdim olunmalıdır. Mənbədə vergi tutan tərəf bu sənədləri tələb edir. Sənəd təqdim edilməzsə, standart dərəcə ilə vergi tutula bilər, sonradan geri qaytarma isə uzun çəkir. Sənəd verilmədiyi hallarda geri qaytarma prosesi uzun çəkir.
Arayış DVX-ə müraciət əsasında verilir. Müraciət forması, tələb olunan sənədlər və baxılma müddəti DVX-nin cari qaydalarında göstərilir. Arayış adətən müəyyən vergi ili üçün verilir və göstərilən ölkənin tələb etdiyi formada ola bilər. Müraciəti qarşı tərəfin son tarixindən əvvəl edin. Arayışın etibarlılıq müddətini də yoxlayın. Rəhbərin bu sahədə şəxsən məlumatlı olması nəzarəti xeyli gücləndirir.
Daimi nümayəndəlik xarici şirkətin başqa ölkədə müəyyən müddət ərzində davamlı fəaliyyət göstərdiyi sabit iş yeri və ya səlahiyyətli nümayəndədir. Bu halda gəlirin həmin hissəsi o ölkədə vergiyə cəlb oluna bilər. Əhəmiyyətlidir, çünki saziş bu anlayışın hədlərini müəyyən edir və səhv qiymətləndirmə gözlənilməz vergiyə gətirə bilər. Hər konkret layihə üçün hüquqi rəy almaq tövsiyə olunur.
Saziş tətbiqi vergi məsləhətçisi ilə dəqiqləşdirilir.
