İxrac/idxal sıfır dərəcəli ƏDV

Sıfır dərəcə və azadolmanın fərqi

ƏDV sistemində üç anlayış tez-tez qarışdırılır: standart dərəcə, sıfır dərəcə və azadolma. Standart dərəcə 18 faizdir və satışda hesablanır. Sıfır dərəcədə satıcı vergi hesablamır, lakin alışda ödədiyi ƏDV-ni əvəzləşdirməyə hüququ qalır. Azadolmada isə vergi hesablanmır və adətən əvəzləşdirmə hüququ da yoxdur.

Bu fərq qiymətə birbaşa təsir edir. İxracatçı sıfır dərəcə sayəsində alış ƏDV-sini geri əvəzləşdirə bilər, bu isə xərc yükünü azaldır. Azad olunmuş əməliyyatda satıcı alış ƏDV-sini xərc kimi qəbul etməli ola bilər. Biznes modelinizi bu fərqə görə hesablayın.

Hansı əməliyyatın hansı rejimə aid olduğu Vergi Məcəlləsində göstərilir. Siyahılar dəyişə bilər, ona görə təsnifatı illik olaraq mühasiblə yenidən yoxlayın. Şübhəli əməliyyatlar üçün DVX-dən yazılı izahat almaq da mümkündür.

Yanlış rejimin tətbiqi iki yöndə riskli ola bilər: sıfır dərəcə əsassız tətbiq olunarsa, ödənilməmiş vergi və cərimə yaranır; əsaslı tətbiq olunmazsa, şirkət lazımsız yerə vergi ödəyir və qiymətdə rəqabət gücünü itirir. Nümunə: yerli satışda 100 manat qiymət ƏDV ilə 118 manata çatır, ixracda isə vergi sıfır olduğundan eyni qiymət 100 manat qalır və alış ƏDV-si əvəzləşdirilir; bu fərq marjanı birbaşa dəyişir. Qərar verməzdən əvvəl hər məhsul üçün iki marja hesablayın: yerli satış və ixrac; fərq çox vaxt gözlənildiyindən böyük və ya kiçik çıxır.

İxrac əməliyyatının sənədləşdirilməsi

İxrac sıfır dərəcəsinin əsası malın və ya xidmətin ölkə hüdudlarından kənarda istehlak olunmasını göstərən sənədlərdir. Mal ixracında bu, gömrük bəyannaməsi, daşınma sənədi və xarici müştəri ilə müqavilədir. Sənəd əlaqəsi aydın olmalıdır: faktura, bəyannamə və daşınma sənədi eyni məlumatı göstərməlidir.

Ödəniş də vacib sübutdur. Xarici müştəridən daxilolma bank çıxarışında görünməlidir və təyinatı fakturaya uyğun gəlməlidir. Ödəniş gecikibsə, səbəbi və razılaşmanı yazılı saxlayın.

Sənəd dəstini hər göndərmə üçün ayrıca qovluqda tərtib edin və adlandırmanı standartlaşdırın. Qovluq adında tarix, müştəri və faktura nömrəsi olsun. Yoxlama sorğusu gələndə bütün sənədləri bir neçə dəqiqədə təqdim etmək mümkün olmalıdır.

Fakturaları 4invoices.net-də PDF kimi hazırlayıb arxivləşdirmək olar. Bu, ixrac fakturalarının siyahısını çıxarmağı asanlaşdırır, lakin gömrük bəyannaməsini və vergi sistemindəki qaiməni əvəz etmir. Sənəd dəstinin hər sənədində malın adı, miqdarı və qiyməti eyni yazılmalıdır; kiçik yazılış fərqləri belə yoxlamada izahat tələb edə bilər. Xarici alıcının ödənişi üçüncü şəxs adından gəlirsə, bunu müqavilədə əvvəlcədən qeyd edin və bankın izahat sorğusuna hazır olun.

İdxal ƏDV-si və əvəzləşdirmə

İdxal edilən mallar sərhəddə gömrük rüsumu və ƏDV ilə üzləşə bilər. Gömrük dəyəri, mal kodu və mənşə ölkəsi hesablamanın əsasıdır. Səhv kod və ya düşük elan edilmiş dəyər gömrükdə yoxlama və əlavə ödəniş riski yaradır.

ƏDV ödəyicisi olan idxalatçı gömrükdə ödədiyi ƏDV-ni qanunla nəzərdə tutulmuş şərtlərlə əvəzləşdirə bilər. Əvəzləşdirmə üçün gömrük bəyannaməsi, ödəniş sənədi və malın qəbulu barədə sənəd saxlanılmalıdır. Sənədlərdən biri çatışmasa, əvəzləşdirmə rədd edilə bilər.

İdxal xərclərini düzgün uçota almaq vacibdir: mal dəyəri, nəqliyyat, sığorta, gömrük rüsumu və broker xidməti. Bu xərclər malın maya dəyərinə daxil olur və qiymət planlaşdırması üçün dəqiq hesablanmalıdır.

Bir neçə təchizatçıdan idxal edirsinizsə, hər təchizatçı üzrə ödəniş və sənəd axınını ayrıca izləyin. Çoxşirkətli strukturda hər şirkətin idxal əməliyyatları ayrıca saxlanmalıdır; 4softerp.net bunu çoxşirkətli maliyyə uçotu ilə dəstəkləyir. İdxal elanında mal kodunun düzgün seçilməsi rüsum və ƏDV hesablamasına təsir edir; şübhə halında gömrük brokerindən yazılı rəy alın.

Vergi bəyannaməsində əks etdirmə

Sıfır dərəcəli satışlar ƏDV bəyannaməsində ayrıca sətirdə göstərilir. İdxal ƏDV-si isə əvəzləşdirmə sətirində əks olunur. Sətirlərin düzgün doldurulması mühasibin işidir; bəyannamə DVX portalında təqdim edilir.

Bəyannamə rəqəmləri sənədlərlə uyğun olmalıdır: sıfır dərəcəli satışların cəmi ixrac fakturalarının cəminə, idxal ƏDV-si isə gömrük bəyannamələrinin cəminə bərabər olmalıdır. Aylıq tutuşdurma cədvəli bu uyğunluğu təmin edir.

Əgər əvəzləşdirmə qalığı yaranırsa, onun növbəti dövrə keçirilməsi və ya geri qaytarılması qaydaları qanunvericilikdə müəyyən edilir. Geri qaytarma tələbi ilə bağlı DVX əlavə sənəd və ya yoxlama tələb edə bilər. Bu proses vaxt apara bilər, nağd pul axını planlamasında nəzərə alın.

Bu səhifədəki alətlər bəyannamə hazırlamır və DVX-ə göndərmir. Onlar yalnız faktura arxivi, çoxşirkətli uçot və sənəd saxlama üçün köməkçi rol oynayır. Bəyannamə tutuşdurma cədvəlinə hər ixrac fakturası, gömrük bəyannaməsi nömrəsi və bank daxilolması üçün ayrıca sətir salın. Bəyannamə qeydlərində hər düzəlişi izahatla birlikdə saxlayın, çünki yoxlama zamanı dəyişikliyin səbəbi soruşulur.

Yoxlama və risklər

İxrac sıfır dərəcəsi vergi orqanlarının diqqət mərkəzində olan sahələrdəndir, çünki sıfır dərəcə əsassız tətbiq olunarsa, büdcə itkisi yarana bilər. Buna görə yoxlama zamanı sənəd zənciri diqqətlə araşdırılır: müqavilədən ödənişə qədər.

Ən çox rast gəlinən problemlər: gömrük bəyannaməsi ilə faktura arasında məbləğ fərqi, ödəniş üçüncü şəxsdən daxil olması, müqavilənin natamam imzası və daşınma sənədinin olmaması. Hər birini əvvəlcədən yoxlama siyahısına daxil edin.

Yoxlama bildirişi alınarsa, panika etmədən müddətləri qeyd edin və sənədləri toplayın. Mühasib və ya vergi məsləhətçisi ilə birlikdə cavab hazırlayın. Cavabı vaxtında verməmək ciddi nəticələrə yol aça bilər.

Sənədləri qanunla müəyyən edilmiş müddət ərzində saxlayın. Elektron arxivin ehtiyat nüsxəsi və sənədlərə giriş hüququ da planlaşdırılmalıdır. Server həlli lazımdırsa, 4hosting.net-in məlumat mərkəzlərində saxlama imkanı mövcuddur. Yoxlamaya hazırlıq üçün hər ixrac partiyası üzrə bir səhifəlik xülasə hazırlayın: müştəri, məbləğ, sənəd nömrələri, ödəniş tarixi. Yoxlama zamanı verilən sənəd surətlərinin üzərində təqdim tarixini və təqdim edən şəxsin adını qeyd edin.

Qiymətləndirmə və müqavilə təsirləri

Sıfır dərəcə qiymətlərə təsir edir. İxrac qiymətini ƏDV-siz hesablayırsınızsa, alış ƏDV-sinin əvəzləşdirildiyini nəzərə almaq lazımdır. Yerli satışla ixrac qiymətini müqayisə edərkən hər iki ssenarini ayrıca marja hesablaması ilə yoxlayın.

Müqavilədə qiymətin vergilərə münasibətini aydın yazın: «vergisiz», «ƏDV daxil» və ya «sıfır dərəcə ilə». Qeyri-müəyyən yazı mübahisə yaradır. Eyni müştəriyə həm yerli, həm ixrac satışı varsa, hər birinin rejimi ayrıca göstərilməlidir.

Sıfır dərəcə şərtləri yerinə yetirilməzsə, retroaktiv ƏDV hesablana bilər. Bu hal şirkətə gözlənilməz xərc yaradır. Qiymət hesabına bu riski əlavə etmək və ya müştəri ilə sənədlərin vaxtında təqdim edilməsi şərtini razılaşdırmaq faydalıdır. Qiymət təklifi göndərərkən ƏDV rejimini ayrıca sətirdə yazın ki, müştəri qiymətin hansı vergi şərtlərini nəzərdə tutduğunu başa düşsün.

Sıfır dərəcə əməliyyatın ƏDV hesablanan, lakin dərəcəsi sıfır olan rejimidir. Bu rejimdə satıcı vergi ödəmir, alışda ödədiyi ƏDV-ni isə əvəzləşdirmə hüququnu saxlayır. Bu, azadolmadan fərqlənir, çünki azadolmada əvəzləşdirmə hüququ adətən itir. Hansı əməliyyatların sıfır dərəcəyə aid olduğunu Vergi Məcəlləsindən yoxlayın. Şübhəli hallarda DVX-dən yazılı izahat almaq mümkündür. İlk dəfə rastlaşırsınızsa, kiçik həcmdə sınaq aparıb nəticəni qiymətləndirmək məntiqlidir.

Adətən xarici alıcı ilə müqavilə, kommersiya fakturası, daşınma sənədi, gömrük bəyannaməsi və ödəniş sübutu saxlanılır. Dəqiq siyahı malın və ya xidmətin növündən asılıdır. Bu sənədlər sıfır dərəcənin əsaslı olduğunu göstərir, ona görə yoxlama zamanı dərhal təqdim oluna biləcək şəkildə arxivləşdirilməlidir. Ödəniş sübutu da bu sənəd zəncirinin hissəsidir. Bu tövsiyə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və konkret hüquqi və ya vergi rəyi əvəz etmir.

Mal sərhəddən keçərkən idxal ƏDV-si gömrük orqanlarında gömrük bəyannaməsi əsasında ödənilir. Ödəniş sənədi və bəyannamə sonradan əvəzləşdirmənin əsasını təşkil edir. Əvəzləşdirmə üçün şərtlər yerinə yetirilməlidir: şirkət ƏDV ödəyicisi olmalı və mal biznes məqsədi ilə istifadə edilməlidir. Detalları mühasibdən soruşun. Gömrük ödəniş sənədini ayrıca saxlayın. Müddətlər və formalar vaxtaşırı yenilənir, buna görə köhnə təlimata güvənməyin. Prosesi başa çatdırdıqdan sonra tarixçəni arxivləşdirmək sonradan yoxlamada vaxta qənaət edir.

Bəzi xidmət ixracları qanunla müəyyən edilmiş şərtlərlə sıfır dərəcəyə aid ola bilər, lakin xidmətin göstərilmə yeri və növü həlledicidir. Hər xidmət üçün qayda fərqlənə bilər, ona görə vergi məsləhətçisi və ya DVX izahatlarına əsaslanmaq lazımdır. Xidmət müqaviləsində göstərilmə yerini və qəbul aktını dəqiq yazın. Xidmətin göstərilmə yerini də sənədlərdə aydın göstərin.

İxrac ƏDV — məlumat səhifəsi

Sübut sənədləri DVX auditi üçün sizdə saxlanılmalıdır.