MMC təsisi Azərbaycanda iştirakçıların təsdiq etdiyi nizamnamə, hüquqi ünvan və rəhbər təyinatı ilə başlayır, dövlət reyestrində qeydiyyatla tamamlanır və VÖEN verilməsi ilə vergi uçotuna bağlanır. Aşağıda addımların ardıcıllığı, iştirakçıların məsuliyyəti və ilk aylarda tez-tez buraxılan səhvlər izah olunur.
MMC iki və daha çox tərəfdaşın birgə biznes qurması, işin fərdi sahibkarlıqdan ayrılması və ya iri müqavilələrdə korporativ görünüş tələb olunması hallarında seçilir. Əsas üstünlük odur ki, şirkət ayrıca hüquqi şəxsdir: müqavilələr onun adından bağlanır, əmlak sahibkarın şəxsi əmlakından ayrıdır və iştirakçı sonradan payını satmaqla biznesdən çıxa bilər.
Qarşı tərəfdə dövlət qurumu və ya iri müəssisə olduqda onlar çox vaxt hüquqi şəxslə işləməyə üstünlük verir, çünki məsuliyyət və imza səlahiyyətləri nizamnamə ilə aydınlaşır. Tender şərtlərində də tələb çox vaxt hüquqi şəxsə yönəlir. Bu baxımdan MMC ciddi müştərilərlə işləmək niyyətində olan komanda üçün təbii seçimdir.
Başqa tərəfdən MMC ağırdır: reyestr qeydləri, illik maliyyə hesabatı və rəhbərin hesabatlılığı kimi öhdəliklər fərdi sahibkara nisbətən çoxdur. Ona görə də kiçik, tək adamlıq iş üçün əvvəlcə bu mürəkkəbliyin lazım olub-olmadığını hesablayın və rəqəmlərlə müqayisə edin.
Sadə bir misal: üç dostdan ibarət proqram təminatı komandası ilk müştərisi ilə müqavilə imzalamaq istəyir. Müştəri hüquqi şəxs tələb edir, buna görə komanda payları bərabər bölüb MMC yaradır. Dostlar arasında şifahi razılaşma bu halda kifayət etmir, çünki müştəri nizamnaməni və imza səlahiyyətini görmək istəyəcək.
Qeydiyyat təsis qərarının və ya müqaviləsinin qəbulu ilə başlayır. Orada şirkətin adı, iştirakçılar, hər birinin payı, idarəetmə orqanları və nizamnamənin təsdiqi göstərilir. Şirkət adının mövcud adlarla qarışmaması üçün adı əvvəlcədən reyestrdə yoxlamaq düzgün addımdır.
Nizamnamədə fəaliyyət predmeti, qərar qəbulu qaydası, pay ötürülməsi şərtləri və mənfəətin bölüşdürülməsi yazılır. Sonradan mübahisə yaranmaması üçün bu hissələri hazır nümunədən kopyalamaq əvəzinə iştirakçıların real razılaşmasına uyğun tərtib edin; xüsusən də səs çoxluğu və vəzifədən azad etmə şərtləri aydın olmalıdır.
Sonra sənədlər dövlət qeydiyyatı üçün təqdim olunur. Bir pəncərə prinsipi ilə işləyən kanallar, o cümlədən ASAN xidmət, müraciəti qəbul edir; nəticədə şirkət dövlət reyestrinə daxil edilir və vergi uçotuna alınır. Tələb olunan sənədlər dəyişə bildiyi üçün rəsmi portalda göstərilən cari siyahını yoxlayın.
Ad seçərkən fəaliyyət növünə uyğun, tanınan və başqa şirkətlərin adından fərqlənən ifadə götürün. Sənəd hazırlıq mərhələsində ünvan məsələsi də həll olunmalıdır: kirayə müqaviləsi və ya mülkiyyət sənədi olmadan hüquqi ünvan göstərmək sonradan problem yarada bilər. Ünvanın sahibi ilə yazılı razılaşma tələb oluna bilər.
İştirakçının əsas hüquqları mənfəətdə pay almaq, ümumi yığıncaqda səs vermək və şirkət barədə məlumat tələb etməkdir. Öhdəliyi isə nizamnamədə göstərilən payı vaxtında ödəməkdir. Bu hüquq və öhdəliklərin hamısı nizamnamədə aydın yazılmalı, razılaşma isə imzalanmış sənədlə təsdiqlənməlidir.
Rəhbər şirkətin gündəlik fəaliyyətinə cavabdehdir: müqavilələri imzalayır, hesabatların təqdim olunmasını təmin edir və vergi öhdəliklərinin vaxtında icrasına nəzarət edir. Rəhbər səlahiyyətlərini aşdıqda şirkətə vurulan ziyana görə məsuliyyət daşıya bilər, ona görə imza hüququnun hüdudlarını nizamnamədə və ya təyinat qərarında göstərin.
Praktikada iştirakçı ilə rəhbərin eyni şəxs olması qərarların rəsmiləşdirilməsini unutdurur. Bir neçə iştirakçı olduqda payların nisbəti, rəhbərin dəyişdirilməsi və mənfəətin bölünməsi kimi məsələlər üçün yığıncaq protokolu tərtib edin. Protokollar sonrakı audit və ya mübahisədə şirkətin əsas müdafiə sənədləridir.
Bütün iştirakçılar ərizəni şəxsən verə bilmirsə, vəkalətnamə hazırlanır və notarial qaydada təsdiqlənir. Xaricdə olan iştirakçılar üçün səlahiyyət verən sənədin tərcüməsi və apostili kimi əlavə addımlar lazım gələ bilər. Bu addımlar vaxt apardığı üçün qeydiyyat tarixini ona görə planlaşdırın.
Şirkət reyestrə daxil edildikdən sonra növbəti addımlar bunlardır: bank hesabı açmaq, elektron imza məsələsini həll etmək, DVX portalında şirkət kabinetinə giriş əldə etmək və ƏDV qeydiyyatının lazım olub-olmadığını qiymətləndirmək. İlk müştəridən ödəniş almazdan əvvəl hesab rekvizitləri faktura şablonunda düzgün göstərilməlidir.
Əməkdaş götürməyi planlaşdırırsınızsa, əmək müqavilələri və sosial sığorta qeydiyyatı üçün qaydaları əvvəlcədən öyrənin. İşə başlayan şəxsin sənədləri tam olmadan iş vaxtı uçotu başlamamalıdır. Kadr məlumatlarını sistemli saxlamaq üçün 4softhr.net işçilərin, məzuniyyətlərin və tabellərin uçotunu aparır; əmək haqqı hesablaması orada yoxdur.
Bu mərhələdə 4b2b alətləri yalnız köməkçi rol oynayır. 4invoices.net-də şirkət rekvizitlərini daxil edib PDF faktura hazırlamaq və arxivləşdirmək olar, lakin sənəd DVX-ə göndərilmir. Yerli uçot və bəyannamələr mühasib tərəfindən aparılmalıdır; platforma bunları əvəz etmir.
Əgər şirkət gələcəkdə yeni investor və ya tərəfdaş qəbul edəcəksə, pay ötürülməsi və yeni iştirakçının qəbulu qaydasını indidən nizamnaməyə salın. Əks halda hər yeni iştirakçı sənədlərin tam yenidən işlənməsinə gətirir. Preemptive hüquq, yəni mövcud iştirakçıların alış üstünlüyü də ayrıca razılaşdırıla bilər.
Birinci səhv fəaliyyət növünü çox dar yazmaqdır: sonradan yeni xidmət əlavə edəndə nizamnaməyə dəyişiklik lazım gəlir və bu əlavə vaxt aparır. İkinci səhv hüquqi ünvanı sənəd üzərində qoyub faktiki işləmək üçün tamam ayrı yer göstərməkdir; bu, müqavilələrdə və vergi yoxlamalarında ziddiyyət yaradır.
Üçüncü səhv iştirakçılar arasında şifahi razılaşmaya güvənməkdir. Pul qoyuluşu, əmək payı və mənfəət bölgüsü yazılı olmasa, tərəfdaşlıq pozulduqda sübut etmək çətindir. Dördüncü səhv qeydiyyatı bitmiş sayıb uçotu gecikdirməkdir: ilk gündən xərc və gəlir sənədlərini saxlamaq sonradan vaxt qazandırır.
Beşinci tez-tez rast gəlinən səhv şirkət adı ilə bank hesabı sahibinin adının və ya yazılışının uyğun gəlməməsidir. Başlamazdan əvvəl yoxlama siyahısı tərtib edin, hər bəndin qarşısında məsul şəxsi və tarixi göstərin. Siyahını MMC fəaliyyətə başladıqdan sonra da ayda bir dəfə nəzərdən keçirin.
Bank hesabı açılarkən bank rəhbərin şəxsiyyət sənədini, nizamnaməni, qeydiyyat sənədini və vergi uçotunu təsdiq edən məlumatı tələb edir. Bankın daxili qaydaları fərqli ola bildiyindən əvvəlcədən sənəd siyahısını yoxlayın. İlk ödənişi qəbul etməzdən əvvəl hesabın aktiv olduğuna əmin olun.
Təsis prosesində rolları əvvəlcədən bölüşdürmək vaxta qənaət edir. Hüquqşünas nizamnamə və təsis qərarını hazırlayır, rəhbər qeydiyyat müraciətini imzalayır, mühasib vergi uçotuna keçidi və ilk rüblük hesabat təqvimini planlaşdırır, texniki məsul isə domen, e-poçt və sənəd şablonlarını qurur. Domen və korporativ e-poçt üçün 4hosting.net hosting və VPS təklif edir.
Əsas qayda budur: dövlət qurumlarına təqdim olunan hər sənədi şirkətin imza səlahiyyətinə malik şəxs yoxlamalıdır. Üçüncü tərəfə etibar etdiyiniz zaman belə son məsuliyyət rəhbərdədir. Ona görə də xidmət müqaviləsində tərəflərin hansı işə cavabdeh olduğunu yazın.
Nəhayət, qeydiyyat sənədlərinin surətlərini həm kağız, həm də elektron formada saxlayın. Bankın, tərəfdaşın və ya yoxlama orqanının sorğusu zamanı nizamnamə və təsis qərarı ən çox tələb olunan sənədlərdir; onları dəqiq versiya nömrəsi ilə arxivləşdirin.
Layihəni paylaşdırın: tək adam hər şeyi etməyə çalışmasın. Rəhbərin vaxtı qeydiyyat sənədlərini izləməyə sərf olunarsa, satışa vaxt qalmır. Xidmət agentliyindən yardım almaq mümkündür, amma sənədləri imzalamazdan əvvəl özünüz oxuyun; son imza sizindir və məsuliyyət də sizdədir.
Nizamnamə hazırdır, amma ünvan və rəhbər barədə qərar verilməyib; qeydiyyat sənədləri tamamlanmır.
Qeydiyyatdan əvvəl ünvan, rəhbər və fəaliyyət növünü yazılı razılaşdırın; sonra faktura şablonlarında eyni məlumatı istifadə etmək üçün 4invoices.net-də şirkət rekvizitlərini özünüz daxil edirsiniz.
Şirkət yaradıldı, lakin ilk müştəriyə təqdim ediləcək faktura şablonu yoxdur.
4invoices.net PDF faktura hazırlamağa və arxivdə saxlamağa imkan verir; elektron qaiməni isə DVX portalında özünüz tərtib edirsiniz.
Bir neçə şirkət açan sahibkar hər birinin uçotunu ayrı-ayrı cədvəllərdə aparır.
4softerp.net çoxşirkətli maliyyə ERP-dir və bir neçə hüquqi şəxsin uçotunu bir yerdə saxlayır; Azərbaycan bəyannamələri orada hazırlanmır.
MMC bir və ya bir neçə iştirakçı tərəfindən yaradıla bilər, lakin iştirakçıların sayına qanunla yuxarı hədd qoyulur. Dəqiq say və təsisçi olmaq üçün tələb olunan şərtlər Mülki Məcəllədə və qeydiyyat qaydalarında göstərilir. Qeydiyyat orqanına müraciətdən əvvəl hüquqşünasdan və ya qeydiyyat xidmətindən cari tələbi dəqiqləşdirmək məsləhətdir. Bir nəfərlə yaradılan MMC-də bütün qərarlar təsisçiyə aid olsa da, qərarı yazılı formada saxlamaq tövsiyə olunur.
Adətən təsis qərarı və ya müqaviləsi, nizamnamə, iştirakçıların və rəhbərin şəxsiyyət sənədləri, hüquqi ünvanı təsdiq edən sənəd və qeydiyyat ərizəsi tələb olunur. Siyahı vaxtaşırı yenilənir, ona görə də cari tələbləri qeydiyyat orqanının rəsmi portalından və ya ASAN xidmət mərkəzindən öyrənin, köhnə nümunəyə güvənməyin, vəkalətnamələri əvvəlcədən hazırlayın. Notarial təsdiq tələb olunan sənədlərin siyahısını da öyrənin, çünki bu addım müddəti uzada bilər.
Hüquqi şəxsin qeydiyyatı zamanı vergi ödəyicisi kimi uçota alınma prosesi qeydiyyat qaydalarına daxildir və VÖEN bu mərhələdə verilir. Konkret ardıcıllığı və sənədin hansı kanalla çatdırıldığını qeydiyyat qərarında görəcəksiniz. Əgər sənəd əlinizə çatmayıbsa, DVX-nin e-taxes.gov.az portalında şirkət məlumatlarının mövcudluğunu yoxlamaq olar. Şirkət nömrəsini DVX kabinetində və qeydiyyat sənədində tutuşdurmaq gələcək səhvlərin qarşısını alır.
Ümumi qaydaya görə iştirakçılar şirkətin öhdəliklərinə görə şəxsi əmlakı ilə deyil, yalnız nizamnamə kapitalındakı payları həddində risk daşıyır. Bu qayda təqsirkar hərəkətlərə və vergi borcuna bağlı bəzi xüsusi hallara şamil olunmaya bilər. Konkret vəziyyətinizi hüquqşünas qiymətləndirməlidir, çünki nəticə faktlardan asılıdır. Hər hansı mübahisədə hakim şirkətin sənədlərinə və iştirakçıların əməllərinə baxacaq.
Faktura PDF və arxiv üçün ümumi alət; DVX və ASAN prosedurları ayrıca aparılır.
