EES innri markaður

Hvað er EES-samningurinn?

Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið tók gildi 1. janúar 1994 og tengir aðildarríki Evrópusambandsins við þrjú EFTA-ríki: Ísland, Noreg og Liechtenstein. Hann tryggir að reglur innri markaðarins gildi á öllu svæðinu, svo fyrirtæki í þessum ríkjum starfi við sömu grunnskilyrði og keppinautar í ESB-ríkjum. Sviss er ekki aðili að samningnum heldur hefur eigin tvíhliða samninga.

Ísland tekur upp þær gerðir Evrópusambandsins sem falla undir samninginn með ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar, og þær eru innleiddar í íslensk lög og reglugerðir. Þess vegna eru margar íslenskar reglur um vöruöryggi, persónuvernd og opinber innkaup áþekkar þeim sem gilda í ESB. Fyrirtæki sem þekkir reglurnar heima á auðveldara með að selja í önnur EES-ríki.

Eftirlit með framkvæmd samningsins er í höndum EFTA-ríkjanna sjálfra: Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, og EFTA-dómstóllinn leysa úr álitamálum, og ágreiningur fer ekki til dómstóls Evrópusambandsins. Fyrir fyrirtæki skiptir þetta litlu í daglegum rekstri, en ESA getur tekið við kvörtunum þegar ríki hindra frjáls viðskipti eða mismuna á grundvelli þjóðernis.

Fjórfrelsið í reynd

Frjálst flæði vöru þýðir að vara sem er lögleg á markaði í einu EES-ríki má að meginreglu selja í öðru, án sérstakra innflutningstakmarkana. Iðnaðarvörur eru að mestu tollfrjálsar milli svæðanna ef upprunareglur eru uppfylltar. Vörur sem bera CE-merkingu uppfylla samræmdar kröfur, og framleiðandinn ber ábyrgð á að tæknigögn séu til reiðu fyrir eftirlitsyfirvöld.

Frjálst flæði þjónustu leyfir íslenskum fyrirtækjum að veita þjónustu í öðrum EES-ríkjum án þess að stofna þar fyrirtæki. Ráðgjafi frá Reykjavík getur unnið verkefni fyrir norskan viðskiptavin eða smíðað hugbúnað fyrir þýskt fyrirtæki. Sum störf eru þó lögvernduð, til dæmis læknar, lögmenn og arkitektar, og þá þarf að fá faglega menntun viðurkennda hjá viðkomandi yfirvaldi.

Frjáls för fólks gerir ríkisborgurum EES-ríkja kleift að búa og starfa í öðru ríki svæðisins, með ákveðnum skilyrðum um skráningu og framfærslu. Frjálst flæði fjármagns þýðir að greiðslur og fjárfestingar milli ríkja eru ekki háðar hömlum. Íslenskt fyrirtæki getur því stofnað dótturfélag í Danmörku, ráðið starfsfólk í Eistlandi eða tekið við fjárfestum frá Svíþjóð án sérstakra leyfa á EES-grundvelli.

Dæmi: íslenskt hugbúnaðarfyrirtæki með fimm starfsmenn selur áskrift til fyrirtækja í Svíþjóð og Þýskalandi án þess að stofna félag þar. Það þarf að semja samninga, uppfylla persónuverndarreglur og meðhöndla VSK sem útflutning þjónustu. Hið eina sem breytist er skattaleg meðferð og samningsgerð, ekki aðgangur að markaðinum sjálfum.

Hvað EES nær ekki til

Samningurinn felur ekki í sér tollabandalag. Ísland leggur eigin tolla á vörur frá ríkjum utan svæðisins og hefur eigin fríverslunarsamninga, til dæmis í gegnum EFTA, þótt ekki sé samræmd viðskiptastefna við ESB. Vörur sem fara milli Íslands og ESB þurfa því tollafgreiðslu og tollskjöl, þótt álagning tolla sé oft engin vegna uppruna. Fiskur, kjöt og aðrar landbúnaðarafurðir lúta sérreglum.

Skattamál eru að mestu utan samningsins. Ísland er ekki hluti af VSK-kerfi ESB og er ekki í VIES-gagnagrunninum. Þar með eru viðskipti við ESB-fyrirtæki meðhöndluð sem útflutningur og innflutningur, ekki sem viðskipti innan sama VSK-svæðis. Bein skattlagning fyrirtækja er einnig á forræði hvers ríkis, og tvísköttunarsamningar gilda um samspil skattkerfa.

Gjaldmiðillinn er króna, ekki evra, og því fylgir gengisáhætta í viðskiptum við evrusvæðið. Landbúnaður og sjávarútvegur falla utan sameiginlegra stefna ESB, og Ísland sér um eigin reglur á þeim sviðum innan marka EES-samningsins. Fyrirtæki sem selja matvæli eða sjávarafurðir ættu að kanna reglur beggja ríkja og leita til Matvælastofnunar eða tollayfirvalda.

Reglur sem snerta daglegan rekstur

Persónuverndarreglugerð ESB, GDPR, er hluti af EES-samningnum og gildir á Íslandi í gegnum lög um persónuvernd nr. 90/2018. Fyrirtæki sem safna upplýsingum um viðskiptavini í öðrum EES-ríkjum þurfa að fara eftir sömu reglum og heima. Persónuvernd hefur eftirlit á Íslandi, og sektir fyrir brot geta orðið umtalsverðar. Skráðu vinnslu persónuupplýsinga og vinnslusamninga við þjónustuaðila.

Opinber innkaup eru einnig samræmd. Íslensk fyrirtæki geta boðið í útboð opinberra aðila í öðrum EES-ríkjum, og þar gilda sömu grundvallarreglur um jafnræði og gagnsæi. Útboðsgögn eru birt í sameiginlegum gagnagrunni og verkefni yfir tilteknum viðmiðunarfjárhæðum eru auglýst á öllu svæðinu. Undirbúningur tilboðs krefst oft staðbundinnar þekkingar, svo samstarf við heimafyrirtæki getur skipt máli.

Neytendavernd, vöruábyrgð og kröfur til rafrænna viðskipta eru að miklu leyti samræmdar. Vefverslun sem selur til neytenda í öðru EES-ríki þarf að virða reglur um uppsagnarrétt, upplýsingagjöf og skilmála í því ríki sem neytandinn býr í. Aðlagaðu skilmála og skilaleiðbeiningar að mörkuðum þar sem þú selur, og láttu lögfræðing fara yfir sniðmátin.

Hafðu í huga að hver ríki hefur eigin eftirlitsstofnanir. Vörueftirlit í Noregi, Danmörku og Finnlandi eru ólík og kröfur um merkingar á tungumáli neytenda eru mismunandi. Prófaðu fyrst á einu ríki áður en þú dreifir vöru til margra, og skráðu hvaða vottanir og merkingar þarf í hverju landi.

Hagnýt atriði fyrir fyrirtæki sem sækir á svæðið

Byrjaðu á að velja markað og kanna reglur hans: viðurkenningu vöru, leyfi fyrir þjónustu, tungumálakröfur og skattaleg skilyrði. Fáðu skriflegar upplýsingar frá viðkomandi yfirvaldi eða ráðgjafa, og skráðu hvaða skref þurfa að gerast áður en fyrsta sala á sér stað. Margir velja Norðurlönd fyrst vegna menningarlegrar nálægðar og sameiginlegra viðskiptahátta.

Skoðaðu hvort þú þarft staðbundinn fulltrúa, dótturfélag eða útibú. Þjónusta sem veitt er tímabundið krefst yfirleitt aðeins tilkynningar, en föst starfsstöð getur skapað skattskyldu og skráningarskyldu í hinu ríkinu. Mörkin eru breytileg og háð tvísköttunarsamningum, svo fáðu álit skattaráðgjafa áður en starfsmaður flytur eða fyrirtæki ræður sölufulltrúa á staðnum.

Í samningum við erlenda kaupendur skaltu tilgreina gjaldmiðil, greiðslufrest, lögsögu og tungumál. EES-samningurinn leysir ekki ágreining sem kemur upp milli aðila, og lög viðkomandi ríkis gilda ef ekki er samið öðruvísi. Algengt er að velja íslensk lög og dómstóla í Reykjavík fyrir íslenskan seljanda, eða hlutlaust lögsagnarumdæmi fyrir stærri viðskipti.

Hvað 4b2b kerfin gera og gera ekki

4invoices.net býr til PDF-reikninga og geymir þá í reikningasafni, og nýtist íslenskum fyrirtækjum sem selja inn á EES-svæðið. VSK-meðferð erlendrar sölu velur kerfið ekki; þú skráir hlutfallið á hvern reikning með staðfestingu frá Skattinum eða bókara. Kerfið sendir engin gögn til yfirvalda og útfærir ekki EES-kröfur.

4softerp.net heldur almennt fjárhagsbókhald fyrir fleiri en eitt félag, sem getur nýst fyrirtækjum með dótturfélög í mörgum ríkjum. Það býður ekki upp á staðbundin skattskil utan Rúmeníu. Hvaða reglur gilda um vöru, þjónustu eða starfsfólk í hverju ríki þarf að staðfesta hjá viðkomandi stofnun eða ráðgjafa.

Nei. Ísland er aðili að Evrópska efnahagssvæðinu, EES, ásamt Noregi og Liechtenstein, en ekki aðili að Evrópusambandinu. Þess vegna hefur landið aðgang að innri markaðnum og tekur upp stóran hluta reglna hans, en stendur utan tollabandalagsins, evrunnar og sameiginlegra stefna í landbúnaði og sjávarútvegi. Íslensk fyrirtæki njóta fjórfrelsisins á öllu svæðinu.

Já. Ísland er ekki í tollabandalagi með ESB, svo vörur sem fara yfir landamæri þurfa tollafgreiðslu og tollskjöl, jafnvel þótt tollur sé oft enginn vegna EES-reglna og upprunareglna. Útflutningur er skattlagður með 0 prósenta VSK-hlutfalli ef skilyrði eru uppfyllt. Fáðu leiðbeiningar frá Tollinum eða tollmiðlara um skjöl og upprunavottorð áður en fyrsta sending fer.

Já. Persónuverndarreglugerð ESB, GDPR, er hluti af EES-samningnum og hefur verið innleidd hér á landi með lögum um persónuvernd nr. 90/2018. Persónuvernd hefur eftirlit með framkvæmdinni. Fyrirtæki sem vinna með persónuupplýsingar í EES-ríkjum þurfa að uppfylla sömu kröfur um lögmæta vinnslu, fræðslu, öryggi og réttindi einstaklinga, hvort sem viðskiptavinirnir eru íslenskir eða erlendir.

Já, reglur EES um opinber innkaup tryggja íslenskum fyrirtækjum rétt til að taka þátt í útboðum opinberra aðila í öðrum EES-ríkjum á jafnræðisgrundvelli. Útboð yfir tilteknum viðmiðunarfjárhæðum eru auglýst á öllu svæðinu. Hvert verkefni getur þó gert kröfu um staðbundnar vottanir eða tungumál, svo lestu útboðsgögnin vandlega og leitaðu ráða hjá ráðgjafa.

EES — upplýsingar

Reglur um VSK eru hjá Skattinum; kerfið gefur PDF-reikninga.