Занаетчиска дејност — регистрација и обврски

Кој се смета за занаетчија

Занаетчиска дејност е производство на предмети и давање услуги со лична работа и стручно знаење, на пример пекар, столар, електричар, автомеханичар или кројач. Законот за занаетчиска дејност ги определува видовите занаети и условите што мора да се исполнат, а списокот на дејности според НКД не го заменува тој закон.

Разликата од обичната трговска дејност е во улогата на лицето: занаетчијата сам ја врши работата или ја надгледува, а не ја препушта целосно на вработени. Затоа дел од занаетите бараат диплома, сертификат или работно искуство, а контролата ја вршат надлежниот орган и комората.

Кој услов важи за твојот занает, не погодувај: прашај ја занаетчиската комора и Централниот регистар пред да купиш алат. Ако за дејноста е потребна дозвола или санитарна проверка на просторот, уписот сам по себе не те овластува да почнеш, а работа без дозвола се казнува.

Трговец поединец или ДООЕЛ

Занаетчијата може да работи како физичко лице, регистрирано како трговец поединец, или преку едночлено друштво (ДООЕЛ). Првата форма е поевтина и побрза, но сопственикот одговара за долговите со целиот личен имот. Втората форма ги раздвојува личниот и фирмениот имот.

Пример: електричар работи на објект и поради грешка станува оштетена скапа инсталација од 500.000 денари. Како трговец поединец, барањето за надомест оди кон неговиот стан и сметка. Како ДООЕЛ, одговара друштвото, а лично и сопственикот само ако преземал дополнителна гаранција. Осигурување од одговорност го намалува ризикот и во двата случаи.

Ако годишниот промет е мал и немаш вработени, трговец поединец е разумен почеток. Кога се појавуваат поголеми договори, јавни набавки или први вработени, преминот во ДООЕЛ е вообичаен чекор. При промената имотот и договорите се пренесуваат со нови документи.

Услови за простор и документи

За регистрација се потребни лична карта, документ за стручна подготовка кога занаетот го бара, доказ за правото на користење на просторот (закуп или сопственост) и податоци за дејноста. Пријавата се поднесува преку овластен подносител, како за секој друг упис во Централниот регистар.

Просторот мора да одговара на дејноста. Работилница со машини, продавница за храна или салон имаат различни барања за вентилација, струја, санитарни услови и безбедност. Договорот за закуп треба да ја наведува намената на просторот, зашто закуп „за канцеларија“ не го покрива сервисот со бучни алати.

Ако работиш од дома, провери дали станот е наменет за дејност според документите за сопственост и дали заедницата на станари има забрана за бучава. Прашање за комуналните услуги и отпадот се решава со општината, па и тоа влегува во планот за отворање.

Придонеси, данок и фискални сметки

Занаетчијата што работи како самовработено лице плаќа придонеси за пензиско, здравствено и за вработување врз основица што ја определуваат прописите, дури и кога месечниот приход е низок. Тоа е постојан трошок што се планира во цената на услугата, не нешто што се плаќа дополнително од добивката.

За мали даночни обврзници постојат поедноставени начини на оданочување, на пример паушално, под услови што ги пропишува законот и што ги применува УЈП. Дали на твојот занает му припаѓа таква опција и до кој износ на промет, не претпоставувај: побарај писмено објаснување од УЈП или од сметководител пред да изберете режим.

При продажба на граѓани за готовина, обврската за фискални сметки зависи од дејноста и од прометот, а контролите на УЈП се чести. Фискалната каса се набавува пред првата продажба, не по првата проверка.

Фактури, нарачки и евиденција

Кога работиш за фирми, секоја услуга завршува со фактура: назив и ЕДБ на купувачот, опис на извршената работа, износ и рок на плаќање. Со 4invoices.net податоците за занаетчиската дејност ги внесуваш еднаш, а фактурите излегуваат како PDF и се чуваат во архива, па можеш да ја најдеш фактурата од пред две години за кратко време.

Кога нарачката е готова, клиентот може да се извести по SMS или е-пошта испратена од твојата сметка во 4notify.net. Тоа е рачно или групно испраќање, а не автоматска процедура: порака „Вашата масивна врата е готова за подигање до петок“ заштедува телефонски повик и недоразбирање на работилницата.

Евиденција на куповни фактури за материјал чувај ја одвоено од лични трошоци. Ако пет месеци купуваш материјал од иста продавница, а сметките се мешани со домашни, на крајот на годината не знаеш колку навистина заработил занаетот.

Кога да се премине на поголем облик

Знак дека дејноста го надраснала почетниот облик е достигнувањето на прагот за ДДВ, првиот вработен или договор што бара банкарска гаранција. Прашањето за ДДВ е објаснето на посебна страница, но за занаетчијата најважна е точната датум на надминување на прометот.

Првиот вработен носи пријава на осигурување пред почеток на работа, плата со придонеси и обврска за безбедност при работа. Ако вработениот работи со машини, потребни се упатства и обука, а повреда без документиран инструктаж е повод за тешка одговорност.

Кога повеќе занаетчии работат под исто име, ДООЕЛ или ДОО ги дели трошоците за простор и алат, но бара поформално сметководство. Тогаш 4softerp.net го води сметководството по компанија, додека 4invoices.net ги издава фактурите.

Како да ја пресметаш цената на работниот час

Нов занаетчија често цената ја гледа од конкуренцијата, а не од сопствените трошоци. Подобар начин е да се собере сакана месечна нето-заработка и фиксни трошоци, па да се подели со наплатливите часови. Ако целта е 40.000 денари нето, трошоците на закуп и алат се 20.000, а во месецот имаш 120 наплатливи часа, добиваш 500 денари на час, пред придонеси и данок.

Тој износ мора да се зголеми за придонесите и данокот што важат за твој режим. Не заборавај дека не сите часови се наплатливи: превозот до клиентот, набавката на материјал и барањето понуди одземаат време што никој не го плаќа, па нереално е да се бројат сите 160 часа во месецот.

Цената на материјалот ја одвојуваш во понудата од цената на трудот. Така клиентот гледа што плаќа, а ти не го губиш профитот кога материјалот поскапува меѓу понудата и испораката.

Зависи од занаетот. Законот за занаетчиска дејност ги определува видовите занаети и условите за стручност, а за дел од нив се бара диплома, сертификат или практично искуство. Пред да купиш алат и да закупиш простор, прашај ја занаетчиската комора или Централниот регистар кој документ точно се бара за твојата дејност.

Трговецот поединец е поевтин и побрз, но личниот имот е изложен на долговите на дејноста. ДООЕЛ ги раздвојува личниот и фирмениот имот и е поконвенционален за договори со фирми, но бара повеќе администрација. Ако имаш мал ризик и без вработени, започни едноставно, а премини во ДООЕЛ кога обемот и ризикот ќе пораснат. Преминот бара нов упис и пренос на договорите, па колку подоцна, толку повеќе документи.

Самовработено лице плаќа придонеси врз основица определена со прописите, а не врз реалниот приход во тековниот месец. Затоа во месеци без нарачки сопственикот пак има обврска. Точната основица и рокови провери ги во УЈП и фондовите за осигурување, бидејќи тие се менуваат со годините. Добра практика е да одвојуваш дел од секој приход на посебна сметка за придонеси.

Обврската за фискална каса зависи од видот на дејноста и од начинот на продажба. Ако работиш со граѓани и наплаќаш на лице место за готовина, тоа најчесто важи. Ако работиш само на фактура со фирми и плаќање преку сметка, правилата се поинакви. Потврди кај УЈП пред првата продажба и набави опрема само ако обврската важи за тебе. Каса купена предвреме е непотребен трошок, а каса купена доцна е причина за казна.

Дигитални фактури

PDF фактури и архива на едно место.