ЦЕФТА трговија — слободна трговска зона

Што е ЦЕФТА и кои пазари ги опфаќа

Централноевропската зона за слободна трговија (ЦЕФТА 2006) е договор што ги вклучува Македонија, Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Молдавија, Црна Гора и Србија. Идејата е стока произведена во зоната да циркулира меѓу страните со помалку царини и со поедноставени постапки, за да се создаде поголем заеднички пазар од оној на една мала држава.

За македонска фирма најважни се Србија и Босна, кои се најблиски по логистика и јазик, но и Албанија и Косово, каде транспортот поминува низ автопатски правци со граничен премин. Секоја земја има своја царинска администрација, свои формулари и свои рокови за обработка, па разликите се појавуваат во практиката, а не во текстот на договорот.

Договорот не го ослободува извозникот од сите прописи, ниту ја гарантира царинската поволност без доказ. Технички барања за производот, санитарни и фитосанитарни проверки и ознаки на пакувањето остануваат националната надлежност на државата на увоз, па прашањето „дали има царина“ е само дел од прашањето „дали стоката може да влезе“.

Потекло на стоката и доказ за него

Царинска поволност добива стока што има потекло од зоната, а не секоја стока што е испратена од македонски склад. Потеклото зависи од тоа каде е целосно произведена или доволно преработена. Правилата се различни за секоја група производи и се објавени во прилозите на договорот, а за конкретната тарифна ознака провери кај Царинската управа.

Како доказ се користи сертификат за движење на стоката (EUR.1) или изјава за потекло на фактурата, зависно од вредноста и од статусот на извозникот. Овластен извозник може сам да ја испише изјавата, што ја скратува постапката. Без правилен доказ увозникот плаќа царина по редовната тарифа, дури и ако стоката е македонска.

Пример: мебел произведен во Скопје од увозен лесонит и домашно дрво. Дали го исполнува правилото зависи од уделот на увозните материјали во цената, а не од тоа каде е склопен. Затоа производствениот трошок со поделба на домашни и увозни материјали се подготвува пред првото барање за доказ.

Царински документи за извоз и увоз

Основен сет документи е трговска фактура, пакувачка листа, превозен документ (CMR за патен превоз) и царинска декларација. Фактурата ги содржи податоците на двете страни, описот на стоката со тарифна ознака, количина, цена, валута и услови на испорака. Опис „разни делови“ не е прифатлив, потребно е конкретно именување.

Царинската декларација во извозната земја ја поднесува извозникот или царински застапник, а во увозната земја увозникот. Податоците мора да се совпаѓаат: износот на фактурата, тежината од пакувачката листа и бројот на колети. Несовпаѓање од неколку килограми е честа причина за дополнителна проверка на граничниот премин.

За редовен извоз договори со царински застапник и дај му ги основните податоци за тарифни ознаки. Така секоја пратка почнува од готов шаблон, а не од нула. Следниот чекор е архива на документи по пратка, за да можеш да докажеш потекло и подоцна, ако царината побара проверка.

ДДВ и акцизи при ЦЕФТА трговија

Ослободувањето од царина не значи ослободување од ДДВ. Увозникот плаќа ДДВ при увоз, по стапката што важи за стоката во увозната земја, а основицата најчесто ја сочинуваат вредноста на стоката, царината, акцизата и споредните трошоци како превоз до првото одредиште. Затоа цената за увозникот е повисока од цената на фактурата.

Македонскиот извозник продава со нулта стапка на ДДВ, под услов да има доказ за изнесување од царинската територија, најчесто извозна царинска декларација со потврда за излез. Без тој доказ, УЈП може да го оданочи прометот со 18 %, па разликата ја плаќа продавачот.

Пример: фирма испраќа стока од 1.000.000 денари во Србија. Ако има уредна извозна декларација, ДДВ е нула. Ако документот недостасува, потенцијалниот данок е 180.000 денари. Акцизата за алкохол, тутун и гориво е посебно прашање и не следи од ЦЕФТА режимот.

Фактурирање, валута и плаќање

Фактура за странски купувач може да се издаде во денари или во странска валута, најчесто евра. Во евра изложеност на курс е кај оној што го презема ризикот, па договорот го определува денот на конверзија. Без такво правило, купувач што плаќа 30 дена по фактурата ја менува цената по курсот.

Роковите на плаќање меѓу соседни земји често се подолги од домашните, а ризикот од непотполно плаќање е поголем. Договори аванс за дел од износот пред испорака, а остатокот по приемот. Во договорот запиши камата за доцнење и надлежен суд, бидејќи судење во друга држава е скапо.

Во 4invoices.net внесуваш еднаш податоци за друштвото и купувачот, а фактурите излегуваат како PDF со нумерација и се чуваат во архива. Алатката не поднесува царински декларации и не се поврзува со УЈП или со странска управа, па документите ги подготвува царинскиот застапник.

Евиденција и рутина за редовен извоз

Редовниот извозник води досие по пратка: фактура, пакувачка листа, превозен документ, царинска декларација, доказ за потекло и доказ за плаќање. Кога УЈП или странската царина барају проверка, документите се наоѓаат за минути, а не по ден работа.

4softerp.net води финансиски ERP и сметководство за повеќе компании, па основач што има одделна фирма за производство и одделна за трговија ги држи книгите одвоени. Алатката не поднесува царински документи и не пресметува царина.

Еднаш годишно прегледај ги тарифните ознаки, доказите за потекло и условите на купувачите. Законите и листите на производи се менуваат, па праг или правило од пред две години може да не важи.

Грешки што скапо чинат

Најчеста грешка е доказ за потекло побаран по испораката. Увозникот во другата земја плаќа царина на граница, а подоцнежното враќање на парите е бавно и не е сигурно. Затоа сертификатот или изјавата се подготвуваат пред товарењето, заедно со фактурата.

Втора грешка е различен опис на стоката во документите. Ако фактурата вели „облека“, декларацијата наведува точна тарифна ознака за памучни кошули, а пакувачката листа покажува друг број на колети, царинарот има основ за дополнителна проверка. Сите документи се читаат едни покрај други пред печатењето.

Трета грешка е мешање на стока со различно потекло во иста пратка. Дел од пратката може да има потекло од зоната, а дел не, па доказот се однесува само на првиот дел. Одвој ги ставките во фактурата и во доказот.

Македонија, Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Молдавија, Црна Гора и Србија. Договорот ги опфаќа индустриските производи и дел од земјоделските, со правила за потекло и список на исклучоци. Пред да испратиш пратка, провери дали твојата тарифна ознака е опфатена и под кои услови, бидејќи за дел од земјоделските производи важат квоти или посебни режими.

Најчесто сертификат за движење EUR.1 или изјава за потекло на фактурата. Изјавата ја пишува овластен извозник или, за помали вредности, секој извозник според правилата. Без правилен доказ увозникот плаќа царина по редовна тарифа. Доказот се чува, бидејќи царината може да побара проверка и подоцна по испораката, а рокот за чување го одредуваат царинските прописи на двете земји.

Да. ЦЕФТА се однесува на царина, а не на ДДВ. Увозникот плаќа ДДВ при увоз, а основицата најчесто ја сочинуваат вредноста на стоката, царината, акцизата и превозот до првото одредиште. Платениот ДДВ при увоз, под услови од законот, може да се одбие кај обврзник на ДДВ. Документот од царината се чува, зашто УЈП може да побара доказ за уплатата.

Не. 4invoices.net издава PDF фактури и ги чува во архива, но не поднесува царински декларации и не се поврзува со УЈП, Царинската управа или странска администрација, па декларацијата не е негова функција. Царинските документи ги подготвува царински застапник или ти. Архивата на фактури ти служи за доказ дека износите и купувачот се совпаѓаат со декларацијата.

ЦЕФТА — информативно

Царинската документација се подготвува кај надлежните органи.