ЕУ кандидат хармонизација

Што значи кандидатски статус во пракса

Македонија е кандидат за членство во ЕУ, а процесот вклучува усогласување на националното законодавство со правото на Унијата по области. Тој процес не се случува одеднаш, туку преку нови закони и измени, понекогаш со преодни рокови, па фирмите се соочуваат со промени на повеќе места во текот на годините.

За претпријатијата ова значи две работи. Прво, прописите што ги следиш веќе денес можат да се променат, особено за пазар, потрошувачи и податоци. Второ, ЕУ партнерите ги очекуваат стандардите што се применуваат кај нив, па фирма што ги исполнува порано полесно добива договор.

Датумот на членство не може да се предвиди, па фирмата не го планира според политички изјави. Подобро е да го следи тековниот пакет закони и да го планира усогласувањето по приоритет на ризик: прво она што носи казна или губење на клиент.

Заштита на лични податоци

Македонија има закон за заштита на личните податоци усогласен со европската регулатива, а надзорот го врши надлежната агенција. Фирма што собира имиња, телефони, адреси и е-пошта на клиенти или вработени е контролор на податоци и има обврски околу основот за обработка, чување и правата на лицата.

Во пракса тоа значи: знаеш кои податоци ги собираш и зошто, имаш рок за чување, можеш да одговориш на барање од клиент да ги види или избрише податоците и ги чуваш безбедно. Договорите со добавувачи што добиваат податоци, на пример хостинг или сметководител, треба да ја регулираат обработката.

Пример: интернет-продавница чува список на купувачи во табела на заеднички диск без лозинка. Тоа е ризик, зашто пробивот на податоци може да мора да се пријави. Едноставно решение е пристап со права, лозинки и белешка за тоа кој има пристап.

Потрошувачи и онлајн продажба

Прописите за заштита на потрошувачите во Македонија се усогласуваат со ЕУ стандарди: информации пред купување, право на одустанување при продажба на далечина, рокови на гаранција и транспарентност на цената. Продавач кон физички лица мора да ја прикаже конечната цена со ДДВ и условите за враќање.

На веб-страницата на фирма што продава онлајн се прикажуваат називот, седиштето, матичниот број и контакт. Тие информации мора да се совпаѓаат со регистарот. Ако страницата и регистарот имаат различна адреса, купувачот и инспекторот го гледаат тоа како знак на несигурност.

Условите за пренос на гаранција, враќање и рекламации се пишуваат јасно, на македонски. Пример: рокот за враќање се пишува во денови од приемот, а не со двосмислени изрази, бидејќи спорот се решава според текстот што го прочитал купувачот.

Технички прописи и CE ознака

За производи што се продаваат на европскиот пазар, како електрична опрема, играчки, машини и градежни материјали, важи CE ознака и технички досие. Македонија прифаќа слични технички прописи, па извозник што веќе ги исполнува ги користи за двата пазари.

Досието вклучува опис на производот, резултати од тестови, листа на применети стандарди и декларација за сообразност. Чува се по производ, а за секоја промена на конструкцијата се проверува дали тестовите остануваат важечки.

За храна, козметика и хемикалии постојат посебни прописи за состав, означување и следливост. Фирма што извезува во ЕУ внимава на јазикот на етикетата и на податоците за увозникот, зашто пратка без нив може да биде вратена, а враќањето ги носи и транспортот и загубата на клиентот.

Сметководство, фактури и електронска размена

Сметководствените стандарди, ревизијата и обврските за финансиско известување за поголеми друштва се во процес на усогласување со европските правила, а за мали фирми остануваат поедноставени. Која категорија ти припаѓа и кои извештаи ти се потребни, потврдува сметководител.

Електронската фактура е област во која Македонија се подготвува за система. Додека обврската не е јасна, фактурите се средуваат: уникатна нумерација без празнини, точни податоци на купувачот и опис на ставките, а старите податоци се чистат пред да дојде рокот. Подготовката на податоци е корисна без разлика на форматот што ќе се избере.

4invoices.net издава PDF фактури со нумерација и архива, но не поднесува податоци до УЈП. 4softerp.net води финансиско сметководство по компанија. Ниту една од алатките не го менува статусот на фирмата пред законот, ги олеснуваат само подготвеноста и уредноста на податоците.

Годишен преглед на усогласеност во фирмата

Еднаш годишно, најдобро по затворање на книгите, фирмата прави кус преглед: кои закони се променети за нејзината дејност, кои договори треба да се ажурираат и кои процедури не се применуваат. Резултатот е листа од пет до десет точки со одговорно лице и рок.

Типични точки се: ажурирана политика за приватност, договор со обработувач на податоци, ознака на производи, услови на онлајн продажба, евиденција на фактури и безбедност на пристап до системите. Секоја точка има статус: направено, во тек, не се однесува.

Пример: фирма со десет вработени и интернет-продавница завршува преглед за еден работен ден и добива листа од шест точки. Фирма што не прави преглед го открива истиот проблем дури при проверка или кога странски партнер ќе побара доказ, кога е доцна за мирна исправка.

Јавни набавки и тендери

Јавните набавки во Македонија се одвиваат преку електронски систем и се усогласуваат со европските директиви за транспарентност и недискриминација. Фирма што учествува на тендер поднесува понуда преку системот, со документи за правна и финансиска способност и технички референци.

Најчести причини за отфрлање на понуда не се цената, туку формални грешки: недостасува потврда, документ е истечен, потписот не е од овластено лице. Затоа фирмата чува ажурна папка: изводот од регистарот, потврди од УЈП, годишни сметки за последните години и референтна листа на завршени договори.

Ако понудата е за странски договорен орган, барањата се разликуваат по држава. Македонски понудувач често мора да ги преведе документите и да обезбеди заверка, па роковите се планираат со резерва.

Македонија постепено ги усогласува законите со правото на ЕУ, па за фирмата тоа значи промени во прописите за лични податоци, потрошувачи, технички барања и сметководство. Не значи автоматски нови дозволи или данок, туку постепено усогласување по области. Следи ги измените во областите што се однесуваат на твојата дејност и ажурирај ги договорите и процедурите по потреба.

Да, ако собира податоци за клиенти, вработени или посетители, на пример имиња, телефони, е-пошта или адреси. Законот за заштита на личните податоци бара основ за обработка, безбедно чување и можност лицата да ги остварат своите права. Договорите со добавувачи што добиваат податоци, како хостинг, сметководител или курир, треба да ја регулираат обработката, а при пробив се пријавува кај надлежната агенција.

CE ознаката покажува дека производот ги исполнува барањата на ЕУ прописите за безбедност. Потребна е за одредени групи, како електрична опрема, играчки и машини, при продажба на пазарот на ЕУ. Секој производ има свое технички досие со тестови и декларација за сообразност. Која директива се однесува на твојот производ, се проверува со акредитирана лабораторија или со стручно лице за соодветност.

4invoices.net издава PDF фактури, нумерира и чува во архива, но не поднесува податоци до УЈП. Интеграцијата за е-фактурирање постои само за Романија. Кога македонскиот систем ќе стане јасен, уредните податоци и нумерација се основа за преминот, но формат и канал ги пропишува надлежниот орган, а не продуктот. Подготвеноста е чиста нумерација и точни податоци за купувачот.

ЕУ хармонизација — информативно

Прописите ги следиш кај надлежните органи.