Hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ của ATIGA hoặc RCEP và có chứng từ xuất xứ hợp lệ có thể hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi tại nước đến. RCEP có hiệu lực với Việt Nam từ ngày một tháng một năm 2022; mỗi hiệp định có biểu thuế riêng nên cần tra từng lô hàng.
Việt Nam là thành viên của Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN, gọi tắt là ATIGA, nơi thuế nhập khẩu giữa các nước ASEAN phần lớn đã về mức rất thấp hoặc bằng không. Ngoài ra còn các hiệp định giữa ASEAN và đối tác như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc và New Zealand, cùng các hiệp định song phương và đa phương như CPTPP và EVFTA.
Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực, RCEP, gồm mười nước ASEAN cùng năm đối tác: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand. Hiệp định có hiệu lực với Việt Nam từ ngày một tháng một năm 2022. Điểm hữu ích của RCEP là cho phép cộng gộp nguyên liệu từ nhiều nước thành viên khi tính xuất xứ.
Nhiều hiệp định chồng lấn lên cùng một cặp nước. Một lô hàng sang Trung Quốc có thể hưởng ưu đãi theo ASEAN–Trung Quốc hoặc theo RCEP, và người xuất khẩu được chọn hiệp định có lợi hơn nếu đáp ứng điều kiện của cả hai.
Ưu đãi chỉ dành cho hàng hóa có xuất xứ trong khối. Mỗi hiệp định quy định tiêu chí xuất xứ cho từng mặt hàng, thường theo một trong ba cách: hàng hóa được sản xuất toàn bộ tại nước thành viên, hàng hóa có chuyển đổi mã số HS ở mức nhất định, hoặc hàm lượng giá trị khu vực đạt một tỷ lệ phần trăm tối thiểu. Với ATIGA, tỷ lệ phổ biến là bốn mươi phần trăm.
Việc xác định tiêu chí đòi hỏi mã HS chính xác của thành phẩm và của từng nguyên liệu. Sai mã HS thì áp sai thuế suất, và có thể làm mất ưu đãi ngay cả khi hàng thật sự sản xuất trong khối. Doanh nghiệp nên lập hồ sơ xuất xứ cho từng sản phẩm một lần và cập nhật khi đổi nguồn nguyên liệu.
Cần giữ hồ sơ chứng minh gồm bảng định mức nguyên vật liệu, hóa đơn mua nguyên liệu, chứng từ nhập khẩu nguyên liệu và quy trình sản xuất. Cơ quan hải quan nước nhập khẩu có thể kiểm tra sau thông quan.
Hàng hóa muốn hưởng ưu đãi cần giấy chứng nhận xuất xứ theo mẫu của từng hiệp định, ví dụ mẫu D của ATIGA, mẫu E cho ASEAN–Trung Quốc hay chứng từ xuất xứ theo RCEP. Giấy chứng nhận thường do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp trước khi hoặc ngay sau khi xuất khẩu, theo thủ tục của hiệp định.
Một số hiệp định, trong đó có RCEP và EVFTA, cho phép nhà xuất khẩu đủ điều kiện tự chứng nhận xuất xứ trên hóa đơn hoặc chứng từ thương mại. Cách này giảm thời gian cấp giấy nhưng đòi hỏi doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về tính chính xác và được cơ quan có thẩm quyền công nhận.
Cần nộp giấy chứng nhận đúng hạn theo quy định của nước nhập khẩu. Nếu nộp chậm, người nhập khẩu vẫn có thể phải nộp thuế ở mức thông thường rồi xin hoàn phần chênh lệch, làm khách hàng chịu chi phí tài chính.
Biểu thuế ưu đãi của từng hiệp định thường giảm theo lộ trình, nên mức thuế năm nay có thể khác năm trước. Doanh nghiệp xuất khẩu cần tra biểu thuế của nước đến theo mã HS tám chữ số, còn doanh nghiệp nhập khẩu tra biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt của Việt Nam do Chính phủ ban hành.
Khi báo giá cho khách ở nước ngoài, hãy ghi rõ báo giá đã hoặc chưa tính thuế nhập khẩu và thuế GTGT tại nước đến. Khách thường so sánh nhà cung cấp theo giá đã về kho, nên lợi thế thuế ưu đãi có thể quyết định đơn hàng.
Cần lưu ý thêm các hàng rào phi thuế quan như kiểm dịch, tiêu chuẩn kỹ thuật và nhãn mác. Một lô hàng được ưu đãi thuế nhưng không đạt tiêu chuẩn nhập khẩu vẫn bị giữ tại cửa khẩu.
Sai sót hay gặp nhất là khai mã HS khác nhau giữa hóa đơn, tờ khai hải quan và giấy chứng nhận xuất xứ. Khi ba chứng từ lệch mã, cơ quan hải quan nước đến có thể từ chối ưu đãi. Hãy đối chiếu mã HS trên cả ba chứng từ trước khi gửi.
Sai sót thứ hai là gộp lô hàng có nhiều tiêu chí xuất xứ vào một giấy chứng nhận. Một lô gồm mặt hàng đạt xuất xứ và mặt hàng không đạt nên được tách thành hai dòng, thậm chí hai giấy chứng nhận, để mặt hàng đạt vẫn được hưởng ưu đãi.
Sai sót thứ ba là không lưu hồ sơ xuất xứ đủ lâu. Cần giữ hồ sơ theo thời hạn mà hiệp định hoặc nước nhập khẩu yêu cầu, thường là vài năm kể từ ngày xuất khẩu.
Việc xác định xuất xứ, xin giấy chứng nhận và khai báo hải quan thực hiện với cơ quan có thẩm quyền, hải quan hoặc đại lý của bạn. 4softerp là phần mềm kế toán chung; sản phẩm không có logic tính xuất xứ ASEAN hoặc RCEP và không kết nối hải quan.
4invoices lập hóa đơn PDF, nơi bạn có thể ghi mã HS, điều khoản giao hàng và tham chiếu giấy chứng nhận xuất xứ; sản phẩm không kiểm tra tính hợp lệ của chúng.
Doanh nghiệp không xác định được nhanh chóng lô hàng nào sang thị trường ASEAN/RCEP đủ điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan và lô nào phải áp thuế MFN — dẫn đến nộp thuế thừa hoặc khai báo sai.
Điều kiện hưởng ưu đãi ATIGA/RCEP xác định cùng hải quan hoặc đại lý của bạn. Bạn có thể ghi tham chiếu xuất xứ trên hóa đơn PDF; sản phẩm không tự gắn nhãn xuất xứ và không tạo chứng nhận xuất xứ.
Lô hàng sang thị trường ngoài ASEAN được xử lý giống hệt hàng nội khối trong ERP — khai báo hải quan thiếu yêu cầu ưu đãi ATIGA hoặc RCEP.
Khai báo hải quan và chứng nhận xuất xứ chuẩn bị cùng hải quan hoặc đại lý. 4softerp là kế toán chung; không có logic lộ trình thương mại ASEAN/RCEP.
Hiệp định RCEP có hiệu lực với Việt Nam từ ngày một tháng một năm 2022. Hiệp định gồm mười nước ASEAN và Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, New Zealand, với biểu thuế giảm dần theo lộ trình riêng của từng cặp nước. Mức thuế của năm hiện tại phải tra theo biểu của nước nhập khẩu.
Mẫu D là giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa theo ATIGA, dùng cho hàng hóa trao đổi giữa các nước ASEAN để hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi. Các hiệp định khác dùng mẫu khác, ví dụ mẫu E cho ASEAN–Trung Quốc. Người xuất khẩu cần chọn đúng mẫu theo hiệp định muốn áp dụng.
Hàng hóa phải được sản xuất toàn bộ tại một nước thành viên, hoặc đạt chuyển đổi mã HS theo quy tắc của từng mặt hàng, hoặc đạt hàm lượng giá trị khu vực tối thiểu, thường là bốn mươi phần trăm theo ATIGA. Tiêu chí cụ thể khác nhau giữa các mặt hàng, nên cần tra quy tắc cụ thể theo mã HS.
Không hưởng đồng thời, nhưng nhà xuất khẩu được chọn hiệp định có lợi hơn trong những hiệp định mà lô hàng đủ điều kiện, ví dụ ASEAN–Trung Quốc hoặc RCEP khi xuất sang Trung Quốc. Cần chuẩn bị chứng từ xuất xứ theo đúng hiệp định đã chọn và khai báo nhất quán trên tờ khai hải quan.
Nhiều nước cho phép nộp giấy chứng nhận xuất xứ sau thời điểm thông quan trong thời hạn nhất định. Nếu nộp muộn, người nhập khẩu có thể phải nộp thuế ở mức thông thường rồi xin hoàn phần chênh lệch. Cần đọc quy định cụ thể của nước nhập khẩu, vì thời hạn khác nhau giữa các hiệp định.
Trang thông tin: hóa đơn PDF và kế toán chung; chứng từ xuất xứ làm việc với cơ quan có thẩm quyền.
