TMS 29 yüksek enflasyon muhasebesi
TMS 29 (Türkiye Muhasebe Standardı 29 — Yüksek Enflasyonist Ekonomilerde Finansal Raporlama), Türkiye için 2023 itibariyle zorunlu hâle gelmiştir. Standart, üç yıllık kümülatif enflasyon %100'ü aştığında uygulanır; Türkiye 2021 sonrasında bu eşiği geçmiştir. TMS 29'un temel amacı finansal tabloların satın alma gücü cinsinden gerçek değer göstermesidir — nominal TL artışı enflasyon kaynaklıysa, gerçek bir büyüme yoktur. Bu rehber TMS 29'un üç ana mekaniğini açıklıyor: TÜFE endekslemesi, parasal pozisyon kar/zararı ve karşılaştırmalı dönem raporlaması.
Parasal vs parasal olmayan kalemler
TMS 29'un ilk ayrımı: hangi bilanço kalemleri retrate edilecek?
- Parasal kalemler: nakit, banka, alacak, borç, vergi alacağı/borcu — TL nominal değerinde sabit kalır (enflasyondan etkilenmez, ama satın alma gücü kaybeder)
- Parasal olmayan kalemler: stok, sabit kıymet, özkaynak, peşin ödenmiş giderler — bunlar TÜFE endeksi ile retrate edilir
TÜFE endekslemesi nasıl çalışır?
TÜİK her ayın 3'ünde önceki ayın TÜFE endeksini yayımlar. TMS 29 uygulamasında her parasal olmayan kalem için iki tarih önemlidir: kalem bilançoya girdiği tarihteki TÜFE endeksi (giriş endeksi) ve raporlama dönemi sonundaki TÜFE endeksi (kapanış endeksi). Retratlı değer = (Nominal değer × Kapanış endeksi / Giriş endeksi).
Parasal pozisyon kar/zararı
Parasal kalemlerden kaynaklanan satın alma gücü kaybı veya kazancı ayrı bir gelir tablosu kalemi olarak gösterilir. Net parasal pozisyon (parasal varlıklar − parasal yükümlülükler) negatif ise enflasyon döneminde kazanç (borçlar gerçek değerini kaybeder), pozitif ise kayıp (alacaklar gerçek değerini kaybeder). Bu kalem doğrudan gelir tablosuna yansır.
Karşılaştırmalı dönem: önceki yıl da retrate
Mali tablolar tek dönem değil iki dönemi karşılaştırılı sunar. TMS 29'a göre önceki yılın bilançosu ve gelir tablosu da cari dönem alım gücü cinsinden retrate edilmelidir. Bu, kıyaslamanın anlamlı olmasını sağlar — nominal artışın ne kadarı enflasyon, ne kadarı gerçek büyüme.
Vergi etkisi: ertelenmiş vergi
Retratlı değer ile vergi matrahı (nominal değer) arasındaki fark ertelenmiş vergi varlığı/yükümlülüğü doğurur. Bu kalem TMS 12 (Gelir Vergileri) ile koordineli işler. Vergi raporlaması (KDV, gelir vergisi) nominal değerlerle, finansal raporlama (TMS 29) retratlı değerlerle yapılır — iki paralel hesap düzeni.
4b2b Türkiye'de bu konu için resmî bir entegrasyon sunmaz: GİB e-Fatura/e-Arşiv/e-Defter, SGK e-Bildirge, KEP veya muhasebe yazılımı (Logo, Mikro, Paraşüt) bağlantısı yoktur. Türkiye'de sunulan hizmetler 4invoices (PDF fatura, numaralandırma, müşteri kartları, yapılandırılabilir KDV oranları, ödeme bağlantısı), 4notify (SMS ve WhatsApp bildirimleri), 4hosting (AB'de barındırma) ve 4buildsite'tır (web sitesi oluşturucu). Yasal yükümlülükler için mali müşavirinizle ve GİB onaylı bir özel entegratörle çalışın.
Sıkça sorulan sorular
Bütün şirketler TMS 29 uygulamak zorunda mı?
Hayır. Büyük ölçekli mükellefler (BÖMK), bağımsız denetime tabi şirketler ve halka açık şirketler zorunludur. KOBİ'ler için TMS 29 isteğe bağlıdır — ancak banka kredisi başvurusu veya yatırımcı sunumlarında retratlı tablolar genelde talep edilir.
TMS 29 vergi beyannamesini etkiler mi?
Doğrudan etkilemez. Vergi beyannamesi nominal TL ile düzenlenir. TMS 29 sadece finansal raporlama amaçlıdır. Ancak ertelenmiş vergi farkı oluşur ve bu, finansal tablolarda gösterilir.
Enflasyon düşerse TMS 29 sona erer mi?
Evet — üç yıllık kümülatif TÜFE %100'ün altına düştüğünde TMS 29 uygulamasından çıkılır. Bu durumda son dönem retratlı bakiyeler "deemed cost" (varsayılan maliyet) olarak başlangıç değer kabul edilir.
